مجموعه آثار : خطبه‌های سبز - کنگره آیت الله مشکینی
صفحه اصلی   ::   جستجو   ::   درباره پایگاه   ::   ارتباط با ما   ::   پیوندها
آیت الله مشکینی   >   مجموعه آثار   >   خطبه‌های سبز
خطبه‌های سبز
نویسنده:

کتاب «خطبه‌های سبز» گزیده‌هایی از سخنان آیة الله میرزا علی مشکینی در نمازهای جمعه قم است. در این کتاب پس از پیش‌گفتار، یادداشت دبیر علمی همایش، و مقدمه، گزیده خطبه‌ها با عناوین انتخابی منتشر شده است.

در مقدّمه کتاب، پس از اشاره کوتاه به ویژگی‌های شخصیتی آیة الله مشکینی، نکاتی در بارۀ نماز جمعه قم و امامت ایشان آمده است، از جمله:

۱. آیة الله مشکینی، از سال ۱۳۵۹ تا مرداد ماه ۱۳۸۶ (پایان عمرشان)، امام جمعۀ قم بودند و در این مدت تقریباً ۳۶۰ نماز جمعه را امامت کردند.

۲. نخستین نماز جمعه ای که ایشان در قم اقامه کردند، مربوط به فروردین ۱۳۵۹ است که متأسفانه فایل های مربوط به این سال تا ۱۳۶۷، در هنگام تدوین این گزیده، در دسترس ما قرار نگرفت.

۳. خطبه های نماز جمعۀ قم، شنبه ها از یکی از شبکه های سراسری سیمای جمهوری اسلامی ایران نیز پخش می شد؛

۴. قم، معمولاً بین یک تا سه امام جمعۀ موقت نیز داشت. بنا بر این، آیة الله مشکینی هر دو یا سه هفته یک بار، خطیب نماز جمعه بودند.

۵. نماز جمعۀ قم، از ابتدای انقلاب اسلامی (تا سال های آغاز دهۀ شصت شمسی)، در زمین چمنِ دبیرستان حکیم نظامی و سپس در مصلای قدس و گه گاه نیز (در ایام بمباران یا موشکباران ارتش عراق یا تعمیر مصلّا ) در حرم حضرت معصومه(س) برگزار می گردید.

۶. آیة الله مشکینی هم‌زمان با امامت جمعۀ قم، نزدیک به دو ماه، به فرمان امام خمینی(ره)، خطیب جمعۀ تبریز نیز بودند. این مدت مربوط به دوران پس از شهادت آیة لله مدنی در تاریخ ۱۳۶۰/۶/۲۰، تا زمان انتصاب آیة الله مسلم ملکوتی در ۱۳۶۰/۸/۲۱ به امامت جمعه تبریز است.

کتاب «خطبه‌های سبز»، گزیده ای از خطبه های ۲۲۴ نماز جمعه ایشان است و نخستین آن مربوط به تاریخ ۱۳۶۷/۱/۵ است.

برخی از عناوینی که برای این گزیده‌ها انتخاب شده است ـ که خواندن آنها توجّه و تذکار است ـ عبارت است از:

اگر پرده‌ها کنار رَوَد؛ نشانه‌های رضایت خدا از بنده‌اش؛ ارزش جوانی؛ سرچشمه‌های اعمال انسان؛ دو راهی‌های دنیا؛ ویژگی‌های «عباد الرحمان»؛ ویژگی‌های مؤمن؛ ارزش تقوا؛ خانه‌داری؛ پاسداری از کرامت انسانی؛ عوامل مهار انسان؛ فرعونیت انسان؛ عمل کم، امّا سالم؛ نگاه‌های آلوده؛ چشم، مقدّمۀ ورود به گناه؛ در محضر خدا گناه نکنید؛ اعتقاد به غیب با هدایت افکار مردم؛ جایگاه قرآن؛ معیار دوستی‌ها؛ با این افراد دوست نشوید؛ انسان و اثرپذیری او از محیط؛ مبدأ و منتهای انسان؛ از ویژگی‌های جوانی؛ روز قیامت و چهار پرسش اساسی از انسان؛ ویژگی‌های مؤمنان آخر الزمان؛ ارزش نماز واجب در زمان غیبت؛ تشکیل حکومت اسلامی در زمان غیبت معصوم؛ بهترین و بدترین انسان‌ها؟؛ گاهی یک حرف، باعث سقوط انسان می‌شود؛ خوشی و ناخوشی امام عصر(ع)؛ دختران، بهترین فرزندان هستند؛ امام معصوم(ع)، مافوق انسان یا انسانِ مافوق؟؛ دامن روحتان را بالا بگیرید؛ شیعه و اعتقاد به امامت؛ بهترین و بدترین حاکم؛ مسئلۀ ولایت، والاتر از همۀ فروع دین؛ فضیلت عید غدیر؛ هدف قیام امام حسین(ع)؛ سر دوراهی‌ها، خدا را ملاحظه کنید؛ دنیا سر تا سر پند است؛ از خدا بخواهید آبرومند از این دنیا بروید؛ روح الله را خدا به ما عنایت کرد؛ امروز، روز عمل است و فردا روز حساب؛ خدا به خاطر معصوم، از بیشتر گناهان می‌گذرد؛ صبر بر روزهای کم؛ گناه، عمل را خراب می‌کند؛ از شاه‌کارهای امام خمینی؛ اهمّیت نماز جمعه؛ انسان، باغبان وجود خود است؛ از این صفت‌ها داشته باشید؛ خودتان را برای آن جا مهیّا کنید!؛ نفستان را به حال خود رها نکنید؛ رحم برای انسان، تقوا تولید می‌کند؛ صفات خدا از ذاتش جدا نیست؛ رحمت خدا در دنیا، یک صدم رحمت‌ در آخرت؛ خدا را در همه حال، ناظر خود بدانید؛ امور هر جامعه‌ای باید به دست متخصّصان دینی آن باشد؛ گفتمان قرآن با کفّار؛ ملاک تقوا؛ طلب خدا را بپردازید؛ گناه، آبروی انسان را می‌برد؛ در ماه رمضان بر اعمال خود بیفزایید؛ تقوای ایمان؛ نظامتان را خوب حفظ کنید؛ شستن پلیدیِ روح با آب توبه؛ در هر کار خیری سهیم شوید؛ بهشت هشتم از آنِ چه کسانی است؟؛ هم فکرتان نوشته می‌شود و هم عملتان؛ گناهانی که اثرشان زود آشکار می‌شوند؛ برای روحت لباس تهیه کن؛ در کیفیّت نماز بکوشید!؛ طلب حلال از بهترین عبادت‌هاست؛ پیامد زیاده‌روی در انجام دادن گناه؛ حقیقت زهد؛ قدر و قیمت خودتان را بدانید؛ میان مردم باش و با مردم نباش؛ چه ننگ است برای انسانی که صاحب هر گناهی باشد؛ سخاوتمند، هم به خدا نزدیک‌تر است و هم به مردم؛ ارزش سخاوت؛ هر شخص، باغبان وجود خود است؛ اگر خدا از بنده‌اش خوشش بیاید؛ متمدّن حقیقی؛ بدترین توشه برای آخرت، ظلم است؛ برای آخرتتان از بازار دنیا وسایل تهیه کنید؛ هر ظلمی قابل بخشش نیست؛ معنای سخاوت؛ عمل به کتاب‌های آسمانی؛ اثر گناه بر روح انسان؛ کسانی که در سایۀ عرش خدا جای دارند؛ ظرف‌های خدا در زمین؛ اگر ظلم کردی، جبران کن!؛ انسان، روزانه هشت طلبکار دارد؛ اثر هم‌نشینی با بدان؛ قبولیِ دیگر اعمال، در گروِ قبولیِ نماز؛ چهار توصیۀ کلیدی از امام کاظم(ع)؛ آن که همۀ امور به دست اوست؛ انسان در انتخاب هر دین و مذهبی، قدرت دارد؛ شکرگزاری و تواضع موسی(ع)؛ سه چیزی که رسول خدا(ص) را نگران می‌کرد؛ پست‌های مهم باید به انسان‌های لایق سپرده شود؛ نظام جمهوری اسلامی، مائدۀ الهی است؛ ایستگاه‌های سفر آخرتی انسان؛ تفاوت احساس کافر و مؤمن؛ اهمّیتِ نوافل؛ آن که ایمانش بیشتر، امتحانش بیشتر؛ فاطمه یعنی بُرنده؛ تفاوت واجبات اعتقادی با واجبات عملی؛ حضرت زهرا(س) راضیه بود؛ بهشت را به بها می‌دهند نه به بهانه؛ در هر شبانه‌روز، دقایقی را با خدا باشید؛ توصیه‌هایی برای ماه رمضان؛ برای مبارزه با شیطان، به خدا متوسّل شوید؛ روزه، عبادت قلبی است؛ تجسّم اعمال؛ فضیلت وضو؛ آن که از آنِ خدا باشد، خدا از آنِ اوست؛ امامت الهی، هیچ وقت منقطع نمی‌شود.

کتاب «خطبه‌های سبز»، با تصاویری از نمازهای جمعۀ قم پایان می‌یابد.

در پایان، نمونه‌های از برگزیده‌های خطبه‌های آیة الله مشکینی آورده می‌شود:

شخصیّت انسانی تان را با گناه تنزّل ندهید!

بندگان خدا! شما را توصیه می‌کنم به تقوا و پرهیز از گناه؛ به مخالفت با نفس و گناهانی که روح انسان را می‌کُشد. روایت، گناهان را سمّ مهلک و کشنده خوانده است و عمل خیر را مُنجی و رهایی‌بخش. از گناهان دوری کنید. روحتان را به گناه، آلوده نکنید. شخصیت انسانی‌تان را تنزّل ندهید. مقام والای ایمانتان را به وسیلۀ گناه و هوای نفس، خدشه‌دار نکنید. گناه، در دنیا اثر دارد؛ در آخرت اثر دارد؛ در شخص انسان اثر می‌گذارد؛ بر فرزندان انسان، اثر سوء دارد. گناه در جامعۀ بشری، در کشت‌ها و زراعت‌ها و باغ‌ها و صحراها و دریاها اثر دارد. گناه، انسان را پیش فرشته‌ها مفتضح می‌کند و مقام او را پایین می‌آوَرَد (۱۳۶۷/۳/۲۷).

بهترین و بدترین انسان‌ها؟

بهترین انسان، کسی است که کسبش از حلال و مصرفش هم در حلال باشد. بعضی‌ها از این پایین‌‌ترند: درآمدش از حلال است، مصرفش در حرام است. این خیلی بد است. بعضی‌ها عکس این هستند: درآمدشان از حرام است، مصرفشان به حسب ظاهر در حلال است. یک عدّه هم که خسر الدنیا و الآخره هستند: درآمدشان از حرام است، مصرفش هم در حرام است. از ربا و دزدی و امثال اینها جمع می‌کنند، در قمار و شراب مصرف می‌کنند. اینها بدترین انسان‌ها هستند.

امام زین العابدین(ع) جملۀ تکان دهنده‌ای دارد، می‌فرماید: «عجبت لمن يحتمی من الطعام لمضّرته و لا يحتمي من الذنب لمعرته «(کشف الغمة، ج ۲، ص ۱۰۷)؛ من تعجّب می‌کنم از آن آقایی که سفره جلویش می‌گذارند، این طعام را نمی‌خورد می‌گوید: این ضرر دارد. آن برنج را نمی‌خورم، مرض قند دارم؛ امّا چگونه گناه پیش می‌آید؟ ضرر گناه به روحش را درک نمی‌کند. باید بفهمید از کجا تحصیل می‌کنید و در کجا مصرف می‌کنید .(۱۳۶۸/۱/۱)

خدا را در همه حال، ناظر خود بدانید.

اگر کسی هر جا و در هر حال، خدا را ناظر خودش بداند، او گناه نمی‌کند، با تقوا می‌شود. گناه، معلول این است که انسان، خدا را فراموش می‌کند. گناه برای این است که خدا از یادش می‌رود، فکرش به سراغ شیطان می‌رود، به سراغ دنیا می‌رود. تقوا پیدا کنید. بکوشید برای سفر بسیار طولانی که رفتن دارد و برگشتن ندارد، فکر کنید! توشه تهیه کنید، و توشۀ این سفر، عمل خیر است، هر عمل خیری، توشه‌ای است و هر کس کمتر توشه ببرد، راه برایش مشکل‌تر، و هر کس توشۀ زیاد ببرد، راه برای او آسان‌تر و لذّت‌بخش‌تر است (۱۳۷۸/۸/۲۱).

نعمت‌هایی که خیلی کم قسمت شده‌اند.

خداوند، نعمت‌های فراوان و گوناگون به بندگاش بخشیده است؛ نعمت‌های دنیوی، اُخروی، فکری، روحی و بدنی. حالا بندگان به همدیگر ظلم می‌کنند و عدّه‌ای مال دیگری را می‌خورند. آن در رابطه با مردم است. خدا همۀ نعمت‌ها را به همۀ بشر عنایت فرموده است.

ولی امام صادق(ع) می‌فرماید که: پنج تا نعمت است که خیلی کم میان مردم قسمت شده (الخصال، ج ۱، ص ۲۸۵). بعضی چیزها خیلی کم است، بعضی چیزها زیاد، مثلاً طلا خیلی کم است، برلیان، خیلی کم است، عقیق، کم است، فیروزه، کم است، مثل خاک و سنگ و غیره نیست. نعمت‌های روحی هم همین طور است. بعضی‌ها خیلی کم است، بعضی‌ها فراوان است. امام می‌فرماید: پنج نعمت است که خیلی کم قسمت شده، اگر از آنها دارید، شکرگزار باشید: یکی نعمتِ یقین است، اگر باور نمی‌کنید، ببینید [در جامعه]. انسان آن قدر باید یقین به حق داشته باشد که همیشه خود را حاضر در محضر خدا ببیند. اگر چنین باشد، روزها و ماه‌ها می‌گذرد و انسان، یک گناه انجام نمی‌دهد. این که ما در پیشگاه پروردگار، گناه انجام می‌دهیم، یقین درستی نداریم؛ یقینمان ناقص است.

دوم، قناعت است. قناعت، بسیار کم تقسیم شده است. خدا به هر کسی روزی داد، امتحان شد که قانع نیست. قناعت، می‌دانی چیست؟ قناعت این است که انسان دارد و می‌تواند زیاد مصرف کند؛ امّا خودش کم مصرف می‌کند و مازادش را به دیگران می‌دهد: «وَ يُؤثِرُونَ عَلى أَنفُسِهِم وَ لَو كانَ بِهِم خَصاصَةٌ» (سورۀ حشر، آیۀ ۹). این، صفت قناعت است و خیلی کم است. سوم، صبر است. صبر و حوصله در مقابل حوادث، بسیار صفت بزرگی است؛ بلکه در حقیقت، صفتی است که صفت‌های دیگر به همین برمی‌گردد. شجاعت، شعبه‌ای از صبر است. عدالت، شعبه‌ای از صبر است. سخاوت، شعبه‌ای از صبر است.

و چهارم از آن نعمت‌ها، تشکّر در مقابل نعمت‌ الهی است. شکرگزار باشید. گاهی سجده‌های طولانی کنید. یک‌یک نعمت‌های خداوند را بشمارید. خدایا! «اَشکُرُکَ» [از تو سپاس‌گزارم]، به این که توحید در دلم وارد کردی، پیامبرانت را به من معرفی کردی، قرآن به من دادی، من معتقد به توحید و مبدأ و معاد شدم، سلامت بدن دادی، اعضا و تن سالم و نعمت‌های زیاد دادی و باز بگویید: ... خدایا! در مقابل همه شکرگزارم و از همۀ اینها می‌خواهم که باز اضافه بفرمایی: «لَئِن شَكَرتُم لَأَزِيدَنَّكُم (سورۀ ابراهیم، آیۀ ۷). حضرت بعد چهار نعمت را شمرد و در آخر فرمود: «وَ الَّذِی يَكمُلُ لَهُ هَذَا كُلَّهُ‏ العَقلُ». نعمت پنجم که همۀ این نعمت‌ها در گرو آن است، عقل و خرد است که خداوند به انسان داده است (تاریخ: نامعلوم).



دبیرخانۀ همایش بزرگداشت آیة الله مشکینی قدس سرّه
نشانی: قم/ بلوار15 خرداد/ بعد ازشهرک جهاد
مؤسسه علمی- فرهنگی دارالحدیث

تلفن: 37176130 ـ 025
نمابر: 37176141 ـ 025
پست الکترونیک: info@meshkiny.com